Làm Forex là gì? Hướng dẫn chi tiết cho người mới bắt đầu

Làm Forex là hình thức giao dịch ngoại hối nhằm kiếm lợi nhuận từ biến động tỷ giá tiền tệ. Bài viết này, backcomhub sẽ hướng dẫn chi tiết cách làm Forex, rủi ro và lộ trình bắt đầu an toàn cho người mới.

Làm forex là gì và cách bắt đầu

Trong những năm gần đây, làm Forex trở thành một khái niệm được nhiều người quan tâm khi tìm kiếm kênh đầu tư linh hoạt, vốn nhỏ và có thể giao dịch online. Tuy nhiên, không ít người mới tiếp cận Forex với tâm lý kiếm tiền nhanh, dẫn đến thua lỗ do chưa hiểu rõ bản chất thị trường và cách vận hành. 

Trước khi bắt đầu, việc nắm được làm Forex là gì, cách thức giao dịch, cũng như các bước khởi đầu an toàn là điều bắt buộc. Phần nội dung này sẽ giúp bạn hiểu đúng về Forex và xây dựng nền tảng cần thiết trước khi tham gia thị trường.

Làm Forex là gì? Tổng quan thị trường ngoại hối toàn cầu

Định nghĩa cơ bản về làm forex

Làm Forex (hay giao dịch Forex) là hoạt động mua bán các cặp tiền tệ trên thị trường ngoại hối (Foreign Exchange – viết tắt là Forex) nhằm kiếm lợi nhuận từ sự thay đổi tỷ giá giữa hai đồng tiền. Đây là thị trường tài chính lớn nhất thế giới với khối lượng giao dịch trung bình 9.6 nghìn tỷ USD mỗi ngày (theo BIS Triennial Survey 2025), lớn hơn cả thị trường chứng khoán, vàng và crypto cộng lại.

Bản chất cốt lõi:

• Bạn không mua/bán tiền thật như đi đổi ngoại tệ ở ngân hàng, mà giao dịch chênh lệch giá (chênh lệch tỷ giá) thông qua sàn Forex (broker).
• Ví dụ: Bạn dự đoán Euro sẽ mạnh lên so với USD → Mở lệnh mua (Long) cặp EUR/USD. Nếu tỷ giá tăng từ 1.0850 lên 1.0900 → Bạn lời từ chênh lệch đó.
• Ngược lại: Dự đoán USD mạnh → Mở lệnh bán (Short) EUR/USD → Lời khi tỷ giá giảm.

Cách thức hoạt động chính:

• Thị trường 24 giờ/ngày, 5 ngày/tuần (từ thứ Hai đến thứ Sáu, theo giờ GMT).
• Giao dịch qua sàn Forex (Exness, XM, IC Markets…) – sàn cung cấp nền tảng (MT4/MT5), thanh khoản, spread và đòn bẩy.
• Sử dụng đòn bẩy (leverage) để mở vị thế lớn với vốn nhỏ (ví dụ: leverage 1:100 → 1.000 USD mở vị thế 100.000 USD).
• Lợi nhuận/lỗ tính bằng pip (đơn vị nhỏ nhất của tỷ giá) và lot (khối lượng giao dịch).

Làm Forex khác gì với đổi tiền thông thường?

• Đổi tiền ngân hàng: Mua USD để đi du lịch → Sở hữu tiền thật, không dùng đòn bẩy.
• Làm Forex: Cược chênh lệch tỷ giá → Không sở hữu tiền thật, dùng đòn bẩy, có thể lời/lỗ lớn trong thời gian ngắn.

Tóm tắt cho người mới: Làm Forex là đầu cơ trên biến động tỷ giá tiền tệ qua sàn giao dịch, sử dụng đòn bẩy để phóng đại lợi nhuận (và rủi ro). Đây không phải trò chơi may rủi mà là hoạt động tài chính đòi hỏi phân tích (kỹ thuật + cơ bản) và kỷ luật (quản lý rủi ro). Người mới nên bắt đầu bằng demo để hiểu rõ trước khi dùng tiền thật. Nếu không có kế hoạch. Rất dễ mất vốn nhanh chóng.

Tham khảo thêm: Chơi Forex là gì? Phân biệt đúng giữa “làm Forex” và “chơi Forex” để tránh hiểu lầm

Những công việc chính khi tham gia forex

Khi tham gia Forex, trader mới cần xây dựng lịch trình hàng ngày (daily routine) để phân tích thị trường, thực hiện giao dịch và đánh giá kết quả. Theo các nguồn uy tín như BabyPips, TraderViet và kinh nghiệm trader Việt Nam (web:15, web:16, web:17, web:37), công việc chính bao gồm 5 bước cốt lõi, tập trung giờ overlap London-NY (20:00–00:00 VN) – thời gian thanh khoản cao nhất. Dưới đây là lịch trình mẫu cho beginner (2–4 giờ/ngày):

Bảng lịch trình hàng ngày (giờ VN, GMT+7)

Các loại thị trường và sản phẩm giao dịch

Thị trường Forex (ngoại hối) không chỉ giới hạn ở một loại hình mà bao gồm nhiều phân khúc sản phẩm khác nhau, từ giao dịch tức thì đến phái sinh dài hạn. Dưới đây là các loại chính mà trader thường gặp, đặc biệt với người mới cần nắm rõ để chọn đúng phù hợp.

Các sản phẩm phổ biến khi làm Forex: Tiền tệ, vàng, chỉ số, CFD

Forex giao ngay (Spot)

Forex Spot (hay Forex giao ngay) là hình thức giao dịch phổ biến nhất và là cốt lõi của thị trường ngoại hối mà hầu hết trader cá nhân tham gia.

• Định nghĩa: Giao dịch mua/bán cặp tiền tệ ngay lập tức (spot = tại chỗ), với thanh toán và chuyển giao gần như ngay (thường T+2 ngày làm việc).
• Đặc điểm chính:

Thanh toán tức thì: Lệnh được khớp và thực hiện ngay tại giá thị trường hiện tại (thường qua sàn broker như Exness, XM, IC Markets).

Không có ngày hết hạn: Trader có thể hold lệnh từ vài giây (scalping) đến vài tháng/năm (position trading).

Khối lượng lớn nhất: Chiếm ~31% tổng volume Forex toàn cầu (~3 nghìn tỷ USD/ngày theo BIS 2025).

Sản phẩm: Cặp tiền tệ fiat (EUR/USD, USD/JPY, GBP/USD…) – majors, crosses, exotics.

Công cụ: Đòn bẩy cao (1:100–Unlimited), spread thấp (0.0–1 pip majors), swap (phí qua đêm).

• Ưu điểm:

Linh hoạt thời gian hold (không ép expiry như BO).

Liquidity cực cao → Slippage thấp, khớp lệnh nhanh.

Phù hợp scalping, day trading, swing (giờ overlap London-NY 20:00–00:00 VN).

• Nhược điểm:

Swap âm khi hold lâu (đặc biệt cặp exotic).

Rủi ro liquidation cao nếu dùng leverage lớn.

Phương án dùng cho người mới: Bắt đầu với Forex Spot trên cặp majors (EUR/USD) qua sàn uy tín (Exness Standard/Raw Spread) – demo 3–6 tháng, leverage 1:100–1:200, risk ≤1%/lệnh.

Hợp đồng tương lai và quyền chọn

Hợp đồng tương lai (FX Futures)

Là hợp đồng niêm yết trên sàn giao dịch tập trung (CME – Chicago Mercantile Exchange, EUREX…), cam kết mua/bán cặp tiền tệ ở mức giá cố định vào ngày đáo hạn trong tương lai (thường 3 tháng, 6 tháng).

• Đặc điểm:

Khớp lệnh qua sàn tập trung → Minh bạch cao, không Market Maker thao túng.

Margin yêu cầu cố định, đòn bẩy thấp hơn Spot (1:10–1:50).

Volume nhỏ hơn Spot (~2% tổng Forex theo BIS 2025).

• Ưu điểm: Bảo vệ pháp lý tốt (quy định Mỹ), phù hợp hedging doanh nghiệp.
• Nhược điểm: Không linh hoạt (expiry cố định), ít trader cá nhân tham gia.

Phương án dùng: Trader pro dùng futures để hedging hoặc arbitrage – người mới ít tiếp xúc.

Quyền chọn (FX Options)

Là hợp đồng quyền (không bắt buộc) mua/bán cặp tiền ở mức giá strike vào ngày đáo hạn. Trader trả phí quyền chọn (premium) để có quyền này.

• Đặc điểm:

Call Option: Quyền mua (nếu dự đoán tăng).

Put Option: Quyền bán (nếu dự đoán giảm).

Có expiry cố định (1 tuần – 1 năm).

Volume nhỏ (~phần trăm nhỏ swaps/options theo BIS).

• Ưu điểm: Giới hạn rủi ro (chỉ mất premium), phù hợp hedging nâng cao.
• Nhược điểm: Phí premium cao, phức tạp, ít sàn retail cung cấp.
• Phương án dùng: Trader kinh nghiệm dùng options để bảo vệ vị thế Spot (ví dụ: Mua Put EUR/USD để bảo vệ Long).

Công cụ và nền tảng cần thiết để làm forex

Để bắt đầu và giao dịch Forex hiệu quả, người mới cần trang bị các công cụ và nền tảng cơ bản, giúp phân tích thị trường, đặt lệnh, quản lý rủi ro và theo dõi hiệu suất. Dưới đây là các công cụ thiết yếu nhất (dữ liệu 2025).

Phần mềm giao dịch phổ biến

Phần mềm giao dịch (trading platform) là “cửa sổ” chính để bạn tiếp cận thị trường Forex. Các phần mềm phổ biến nhất hiện nay:

• MetaTrader 4 (MT4)

Ưu điểm: Nền tảng chuẩn ngành, giao diện thân thiện, hỗ trợ indicator, EA (robot), backtest, cộng đồng lớn.

Phù hợp: Beginner và scalper/day trader.

Sàn hỗ trợ: Exness, XM, IC Markets, FBS.

Mẹo: Dùng MT4 mobile để theo dõi lệnh 24/7.

• MetaTrader 5 (MT5)

Ưu điểm: Nâng cấp từ MT4, hỗ trợ thêm CFD (cổ phiếu, crypto), Depth of Market (DOM), hedging/netting, nhiều timeframe hơn.

Phù hợp: Trader pro, multi-asset, algorithmic trading.

Sàn hỗ trợ: Exness, XM, Pepperstone.

Mẹo: Chọn MT5 nếu muốn trade CFD crypto/vàng bên cạnh cặp tiền.

• TradingView

Ưu điểm: Biểu đồ đẹp, công cụ vẽ mạnh (trendline, Fibonacci), alert linh hoạt, cộng đồng chia sẻ ý tưởng, tích hợp nhiều sàn (Exness, IC Markets).

Phù hợp: Phân tích kỹ thuật, không cần cài phần mềm (web + app).

Mẹo: Dùng TradingView để vẽ chart, sau đó đặt lệnh trên MT4/MT5.

• Exness Terminal / cTrader

Exness Terminal: Web/app riêng của Exness, tích hợp TradingView, 1-click trading, multi-chart.

cTrader: Nền tảng ECN/STP (IC Markets, Pepperstone), DOM, level II pricing, execution nhanh.

Phù hợp: Scalper, trader muốn tốc độ cao.

Các chỉ báo và công cụ hỗ trợ phân tích

Cơ chế kiếm tiền khi làm Forex hoạt động như thế nào?

Các chỉ báo (indicators) và công cụ phân tích giúp trader xác định xu hướng, điểm vào/ra lệnh và rủi ro. Người mới nên bắt đầu với 3–5 chỉ báo cơ bản, tránh dùng quá nhiều gây rối.

• Chỉ báo xu hướng (Trend Indicators)

Moving Average (MA/EMA): Đường trung bình động (MA 50, MA 200).

EMA 50 cắt lên EMA 200 → Uptrend (mua).

EMA 50 cắt xuống EMA 200 → Downtrend (bán).

MACD: Đo lường đà tăng/giảm. Histogram dương + MACD cắt lên signal → Mua.

• Chỉ báo dao động (Oscillators)

RSI (Relative Strength Index): Đo overbought (>70) / oversold (<30).

RSI >70 → Chờ pullback để Short.

RSI <30 → Chờ pullback để Long.

Stochastic: Tương tự RSI, nhạy hơn trong range.

• Công cụ hỗ trợ phân tích

Support & Resistance: Mức giá cản (hỗ trợ mua, kháng cự bán).

Fibonacci Retracement: Mức thoái lui 38.2%, 50%, 61.8% → Đặt entry tại pullback.

ATR (Average True Range): Đo volatility → Đặt SL 1.5–2x ATR để tránh quét lệnh.

• Công cụ quản lý rủi ro

Position Size Calculator: Tính lot size dựa risk % và SL pips (Exness có tool).

Economic Calendar: Theo dõi tin tức (Investing.com/Forex Factory) – tránh trade tin high-impact.

Khuyến nghị cho người mới:

• Bắt đầu với 3 chỉ báo: EMA 50/200 + RSI + Support/Resistance.
• Không dùng quá 5 indicator → Dễ rối, miss tín hiệu.
• Backtest trên demo: Kiểm tra chỉ báo hoạt động tốt trên cặp majors (EUR/USD).
• Kết hợp phân tích kỹ thuật + tin tức cơ bản → Tăng xác suất thắng.

Chiến lược và phương pháp giao dịch hiệu quả

Giao dịch Forex hiệu quả đòi hỏi chiến lược rõ ràng, kết hợp phân tích kỹ thuật, cơ bản và quản lý rủi ro. Đối với người mới, hãy bắt đầu với chiến lược đơn giản, kỷ luật cao, tránh phức tạp để xây dựng nền tảng vững chắc. 

Phân tích: Chiến lược tốt phải phù hợp thời gian cá nhân (ngắn/trung/dài hạn), win rate ổn định (>50%) và R:R ≥1:2 (lời gấp 2 lần lỗ). Phương pháp phù hợp người mới: Price Action (theo hành động giá) + 2–3 indicator cơ bản (MA, RSI), trade 2–3 cặp majors (EUR/USD, GBP/USD), demo 3–6 tháng trước live.

Ai phù hợp với việc làm Forex? Lợi ích và rủi ro cần biết

Chiến lược ngắn hạn, trung hạn, dài hạn

• Ngắn hạn (Scalping/Day Trading – dưới 1 ngày): Phân tích: Tập trung biến động nhỏ (5–50 pips), volume cao, giờ overlap London-NY (20:00–00:00 VN). Win rate cao nhưng chi phí spread tích lũy lớn. Phương pháp cho người mới: Scalping M1-M5 với Price Action (mua tại support, bán tại resistance) + RSI (overbought >70 bán, oversold <30 mua). Ví dụ: Trade EUR/USD, entry breakout wick, SL 10–20 pips, TP 20–40 pips (R:R 1:2). Lưu ý: Rủi ro slippage cao → Chỉ 3–5 lệnh/ngày, risk ≤0.5%/lệnh.
• Trung hạn (Swing Trading – vài ngày đến vài tuần): Phân tích: Bắt swing lớn (100–300 pips), dựa xu hướng H4-D1, ít lệnh hơn nhưng lời lớn. Ít stress hơn ngắn hạn. Phương pháp cho người mới: Theo trend (MA 50/200 crossover: MA50 lên mua, xuống bán) + Fibonacci retracement (entry tại 38.2–61.8%). Ví dụ: Long GBP/USD tại pullback 50% Fib, SL dưới low gần nhất, TP tại resistance (R:R 1:3). Lưu ý: Theo dõi swap nếu hold overnight, tránh tin lớn nếu không quen.
• Dài hạn (Position Trading – vài tuần đến vài tháng): Phân tích: Dựa cơ bản (tin lãi suất Fed/ECB, GDP), hold theo trend dài (D1-W1). Lợi nhuận lớn nhưng cần vốn lớn chịu biến động. Phương pháp cho người mới: Theo xu hướng dài (higher high/low mua, lower high/low bán) + tin vĩ mô (Fed hawkish → mua USD/JPY). Ví dụ: Buy AUD/USD nếu RBA tăng lãi suất, SL dưới MA200, TP tại mức Fib 161.8%. Lưu ý: Người mới ít dùng dài hạn vì thiếu kiên nhẫn – bắt đầu trung hạn để học.

Phù hợp người mới: Bắt đầu trung hạn (swing) để học mà không stress như ngắn hạn, risk thấp như dài hạn.

Quản lý rủi ro và vốn

Quản lý rủi ro (Risk Management) là yếu tố quan trọng nhất – quyết định 80% thành công, không phải win rate cao. Người mới thường thua vì không quản lý tốt.

• Quản lý rủi ro:

Risk ≤1%/lệnh (vốn 10.000 USD → Max lỗ 100 USD/lệnh).

SL/TP luôn: SL dựa ATR (1.5–2x), TP theo R:R ≥1:2.

Daily/weekly loss limit: Dừng trade nếu lỗ 3–5%/ngày hoặc 10%/tuần.

Diversify: Trade 2–3 cặp, không all-in một lệnh.

Phân tích: Không quản lý → Cháy tk dù win rate 60%. Lưu ý: Tránh revenge trade (thua → tăng lot).

• Quản lý vốn:

Position sizing: (Risk USD) / (SL pips × pip value) = lot size. Ví dụ: Risk 100 USD, SL 50 pip, pip value 10 USD (1 lot) → Lot size 0.2 lot.

Re-invest profit: Tái đầu tư 50% lời → Tăng vốn dần (compounding).

Margin Level >150%: Theo dõi để tránh margin call.

Phân tích: Vốn nhỏ + leverage cao → Dễ cháy. Lưu ý: Bắt đầu vốn 200–1.000 USD, leverage 1:100–1:200.

Tóm tắt: Quản lý rủi ro bằng SL/TP, risk 1%/lệnh, loss limit – giúp tồn tại lâu. Quản lý vốn bằng position sizing và compounding – giúp tăng trưởng. Người mới: Áp dụng ngay trên demo để quen, vì “sống sót” quan trọng hơn “thắng lớn”!

Lợi ích, rủi ro và những lưu ý quan trọng

Giao dịch Forex mang lại cơ hội thanh khoản cực cao (9.6 nghìn tỷ USD/ngày), giao dịch 24/5, đòn bẩy linh hoạt, đa dạng cặp tiền và CFD (vàng, crypto). Trader có thể kiếm lời từ cả xu hướng tăng/giảm, chi phí thấp (spread 0.0 pip), rút tiền nhanh trên sàn uy tín (Exness). 

Tuy nhiên, rủi ro lớn: leverage phóng đại lỗ, dễ liquidation, biến động tin tức (NFP, lãi suất Fed), tâm lý overtrade/FOMO. Vì vậy các trader, đặc biệt là người mới cần biết rõ để không bị fomo, không revenge trade. Cụ thể: 

Cơ hội kiếm lời và đa dạng hóa đầu tư

Forex mang lại cơ hội kiếm lời đa chiều nhờ thị trường hoạt động 24/5, thanh khoản cao và đòn bẩy linh hoạt. 

Người mới bắt đầu làm Forex cần chuẩn bị gì để tránh thua lỗ?

Trader có thể kiếm lời từ cả hai chiều: Long khi giá tăng (EUR/USD lên), Short khi giá giảm (USD/JPY xuống) – không như chứng khoán chỉ lời khi tăng. Biến động tin tức kinh tế (NFP, lãi suất Fed/ECB, CPI) tạo sóng lớn (50–200 pips/ngày majors) → Cơ hội scalping/day trading (giờ overlap London-NY 20:00–00:00 VN). 

Đa dạng hóa đầu tư: Trade 2–3 cặp majors (EUR/USD, GBP/USD) + CFD (vàng XAU/USD, dầu, chỉ số US500) → Giảm rủi ro tập trung một tài sản. Leverage 1:100–1:200 giúp vốn nhỏ (500–5.000 USD) mở position lớn, phóng đại lợi nhuận (giá tăng 1% → lời 100–200% margin). Swap-free (Islamic account) hỗ trợ hold dài. Backcom/rebate qua IB uy tín giảm chi phí 30–60% dài hạn. 

Kết hợp Forex spot + CFD crypto/vàng → Danh mục cân bằng, tận dụng xu hướng toàn cầu (USD mạnh → Short majors, Long vàng). Cơ hội lớn nếu kỷ luật: Win rate 50% + R:R 1:2 vẫn lời bền vững.

Những rủi ro thường gặp và cách hạn chế

• Đòn bẩy cao: Leverage 1:500+ → Giá ngược 0.2–2% cháy tk. Hạn chế: Dùng 1:100–1:200, risk ≤1%/lệnh, tính lot size theo SL pips.
• Không SL/TP: Lỗ tích lũy → Cháy vốn. Hạn chế: Luôn đặt SL (1.5–2x ATR), TP theo R:R ≥1:2 trước khi mở lệnh.
• Overtrading & FOMO: Trade cảm tính, nhiều lệnh → Phí ăn mòn, thua lớn. Hạn chế: Max 3–5 lệnh/ngày, daily loss limit 3–5%, không trade tin high-impact nếu chưa quen.
• Tin tức bất ngờ: Gap giá quét SL (NFP, Fed). Hạn chế: Theo dõi Economic Calendar, tránh trade 30 phút trước/sau tin đỏ, hoặc hedging.
• Tâm lý & revenge trading: Thua → Tăng lot gỡ → Lỗ nặng. Hạn chế: Ghi nhật ký trade, nghỉ 1–2 ngày nếu lỗ liên tục, tuân thủ kế hoạch.

Tóm tắt: Rủi ro lớn nhất là leverage + không SL + tâm lý yếu. Hạn chế bằng kỷ luật: Demo 3–6 tháng, risk 1%/lệnh, SL/TP chặt, trade majors giờ overlap. Sống sót lâu dài. Lợi nhuận bền vững!

Bí quyết nâng cao kỹ năng và thành công

Để thành công trong Forex, người mới cần xây dựng thói quen học tập liên tục, thực hành kỷ luật và theo dõi thị trường thường xuyên. Dưới đây là các bí quyết thực tế giúp nâng cao kỹ năng nhanh chóng và bền vững.

Học tập, nghiên cứu và thực hành

• Học tập có hệ thống: Bắt đầu với nguồn miễn phí uy tín (BabyPips School of Pipsology – khóa học cơ bản đến nâng cao, có bản dịch tiếng Việt). Đọc sách kinh điển: “Trading in the Zone” (Mark Douglas – tâm lý), “Japanese Candlestick Charting Techniques” (Steve Nison – nến Nhật). Học 1–2 giờ/ngày, tập trung 3–6 tháng đầu: pip, lot, leverage, SL/TP, R:R.
• Nghiên cứu sâu: Backtest chiến lược trên MT4/MT5 (demo) ít nhất 100–200 lệnh để kiểm tra win rate và drawdown. Phân tích nhật ký trade: Ghi lý do entry/exit, sai lầm (overtrade, SL sai), rút kinh nghiệm. Dùng TradingView để vẽ trendline, Fibonacci, alert tin tức.
• Thực hành kỷ luật: Demo 3–6 tháng trước live. Trade live với vốn nhỏ (200–1.000 USD), risk ≤1%/lệnh, max 3–5 lệnh/ngày. Ghi nhật ký trade hàng ngày → Sau 3 tháng review lại để cải thiện win rate và R:R.

Theo dõi tin tức, thị trường và cộng đồng

• Theo dõi tin tức: Dùng Economic Calendar (Investing.com/Forex Factory) – đánh dấu tin high-impact (red: NFP, lãi suất Fed/ECB, CPI). Tránh trade 30 phút trước/sau tin lớn nếu chưa quen. Theo dõi Forex Factory forum để đọc dự báo và phản ứng thị trường.
• Theo dõi thị trường: Xem chart H4-D1 mỗi sáng (6:00–8:00 VN) để xác định xu hướng chính. Dùng TradingView alert cho mức support/resistance, breakout. Theo dõi tỷ lệ Long/Short trên sàn (COT report) để nắm tâm lý đám đông.
• Cộng đồng uy tín: Tham gia TraderViet.com (diễn đàn chất lượng), group Facebook Forex Việt Nam, Telegram HVA/TraderViet. Tránh group “sin hieu”, hứa win rate 90% – dễ lừa đảo. Học hỏi từ review thực tế, không copy blind tín hiệu.

Người mới nên đọc : Vì sao người mới thường cháy tài khoản khi bước vào “làm Forex” mà chưa hiểu bản chất?

Tạm kết

Chơi Forex không phải là con đường làm giàu nhanh như nhiều lời quảng cáo thổi phồng, mà là một hình thức giao dịch tài chính đòi hỏi kiến thức, kỷ luật và khả năng kiểm soát rủi ro. Thị trường ngoại hối mang lại cơ hội tiếp cận thanh khoản lớn, giao dịch linh hoạt và kiếm lợi nhuận hai chiều, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rủi ro cao nếu người tham gia thiếu chuẩn bị.